Gelişimsel Bir Bakış ve Temel Spor Becerilerinin Rolü
Çocukluk döneminde sıkça karşılaşılan tutturma davranışı, çoğu zaman ebeveynler tarafından yanlış yorumlanmakta ve “şımarıklık” ya da “bilinçli inatlaşma” olarak değerlendirilmektedir. Oysa gelişim psikolojisi perspektifinden bakıldığında bu davranışlar, çocuğun henüz tam olarak gelişmemiş duygusal, bilişsel ve özdenetim becerilerinin doğal bir sonucudur.
Bu yazıda; çocuklarda tutturma davranışının gelişimsel temelleri, ebeveyn tutumlarının önemi ve temel spor beceri eğitiminin bu davranışlar üzerindeki düzenleyici etkisi ele alınmaktadır.
Çocuklarda Tutturma Davranışı Nedir?
Bir çocuk ağladığında, bağırdığında, ısrar ettiğinde ya da kendini yere attığında aslında “kötü” bir davranış sergilemez. Çocuklar dünyaya hazır davranış kalıplarıyla değil; deneyerek öğrenme potansiyeliyle gelirler.
İstedikleri bir durumla karşılaştıklarında çocuklar sıklıkla şu tepkileri gösterir:
- Ağlama
- Israr etme
- Ses tonunu yükseltme
- Pazarlık yapma
- Öfke patlamaları ve istediklerini kabul ettirmek için arttırılan davranışlar.
Bu davranışların temelinde genellikle şu öğrenme yatmaktadır:
“Bu davranışı yaptığımda bir sonuç elde ediyorum.”
Burada belirleyici olan çocuğun davranışı değil, bu davranışa verilen ebeveyn tepkisidir.
Gelişimsel Açıdan Çocuk Neden Tutturur?
Gelişimsel süreçte çocuklar;
- Dürtülerini kontrol etmekte zorlanır
- Bekleme becerisi henüz gelişmemiştir
- Hayal kırıklığını yönetemez
- Bedensel enerjisini düzenlemekte güçlük yaşar
Bu nedenle çocuk, ihtiyacını sözel ve sağlıklı yollarla ifade edemediğinde bedeniyle iletişim kurar. Tutturma davranışı bu noktada;
- Şımarıklık değildir
- Manipülasyon değildir
- Kasıtlı problem çıkarma değildir
Aksine, çocuğun henüz gelişimsel olarak olgunlaşmamış becerilerinin doğal bir dışavurumudur.
Ebeveyn Tutumu Nasıl Olmalıdır?
Ebeveynin görevi;
- Her isteği anında yerine getirmek değildir
- Sertleşmek, cezalandırmak ya da görmezden gelmek de değildir
Çocuğun ihtiyaç duyduğu yaklaşım;
tutarlı, sakin ve öğretici bir tutumdur.
Ebeveynin çocuğa net biçimde verebilmesi gereken mesajlar şunlardır:
- “Seni anlıyorum.”
- “İsteğini duyuyorum.”
- “Ancak bunu bu şekilde elde edemezsin.”
Çocuk için sınırlar, sevgisizliğin değil; güvenin ve öngörülebilirliğin göstergesidir.
Temel Spor Beceri Eğitimi Neden Önemlidir?
Bu noktada temel spor beceri eğitimi, çocuğun gelişiminde kritik bir rol üstlenir. Bu eğitimler yalnızca koşma, atma, zıplama ve yakalama gibi fiziksel becerileri kazandırmakla kalmaz; aynı zamanda çocuğun davranışsal ve duygusal düzenleme kapasitesini destekler.
Temel Spor Becerilerinin Kazandırdıkları
Dürtü Kontrolü
Dürtü kontrolü, çocuğun anlık isteklerini erteleyebilme ve davranışlarını kurallara uygun biçimde düzenleyebilme becerisidir. Hareket temelli ve sıralı etkinliklerde çocuğun sırasını beklemesi, yalnızca fiziksel bir düzeni değil; aynı zamanda duygusal düzenleme ve öz denetim becerilerinin gelişimini destekler. Düzenli çalışmalar ve akranlarla birlikte yürütülen etkinlikler, çocuğun bekleme, kurallara uyum ve sosyal sınırları içselleştirmesine katkı sağlar.
Odaklanma ve Sabır
Hedefe ulaşmak için tekrar eden denemeler, her isteğin anında gerçekleşmeyeceğini deneyimsel olarak öğretir.
Sosyal Sınırlar
Oyun içinde sıra beklemek, paylaşmak ve kurallara uymak; verilen sınırların bedensel ve psikolojik karşılığını oluşturur.
Bedensel Farkındalık;
Enerjisini doğru yönlendiren çocuk, öfkesini ve hayal kırıklığını daha sağlıklı biçimde boşaltır.
Psikolojik Farkındalık;
Çocuk, yaşadığı duyguları tanımayı ve adlandırmayı öğrenerek içsel durumlarının farkına varır. Bu farkındalık, duygularını davranışlarıyla kontrolsüz biçimde dışa vurmak yerine, onları düzenleyebilme ve uygun yollarla ifade edebilme becerisinin gelişimini destekler.
Tutturma Davranışı Neden Doğru Sporla Eğitimi İle Azalır?
Çünkü spor;
- Çocuğun bedenini regüle eder
- Sinir sistemini dengeler
- Öğrenme ve deneme becerisini geliştirir
- Başarma ve yeterlik duygusu kazandırır
- Kendini ifade etme yollarını çeşitlendirir
Düzenli spor yapan çocuk şu duyguları içselleştirir:
- “Ağlamadan da başarabiliyorum.”
- “Deneyerek öğreniyorum.”
- “Kaybedebilirim ama devam edebilirim.”
Bu kazanımlar, tutturma davranışlarının sıklığını ve şiddetini doğal olarak azaltır.
Temel Spor Becerileri Bir Lüks Değil, Gelişim İhtiyacıdır
Günümüzde birçok çocuk;
- Ekranla sakinleşmekte
- Hareket yerine dikkat dağıtıcılarla yönlendirilmektedir
Bu durum, tutturma davranışlarını azaltmak yerine erteleyen ve büyüten bir etki yaratmaktadır.
Oysa erken yaşta verilen doğru ve yapılandırılmış bir temel spor beceri eğitimi;
- Davranış problemlerini azaltır
- Özgüveni artırır
- Ebeveyn–çocuk ilişkisini güçlendirir
- Çocuğun kendini tanımasını ve sınırlarını fark etmesini sağlar
Çocuklar sınırları zorlar. Çünkü sınırlar, onların dünyayı tanıma haritalarıdır.
Temel spor beceri eğitimleri ise bu haritayı;
- Daha güvenli
- Daha dengeli
- Daha sağlıklı
bir hale getirir.
Çocuğun tutturma davranışını bastırmak yerine onu doğru kanala yönlendirmek istiyorsanız; hareketle, oyunla ve sporla tanıştırın. Çünkü bazı davranışlar konuşarak değil, oynayarak ve deneyimleyerek öğrenilir.
Davut GÜNGÖR